Oe est sa die mundiale de su cane: biàgiu intre sas ratzas originàrias de s’Ìsula
26 Agosto 2026

Novas Aristanesas, mèrcuris 26 de austu de su 2026
Oe est sa die mundiale de su cane: biàgiu intre sas ratzas originàrias de s’Ìsula – Oe si festat sa Die Mundiale de su Cane, istituida in su 2004 in sos Istados Aunidos dae s’esperta Colleen Paige pro festare custos amigos fideles e educare a no los isbandonare. Custa proposta importante dedicada a sos mègius amigos de s’òmine est ocasione pro ammentare tres ratzas originàrias de Sardigna ma pagu connotas: su cane lebrerincu sardu, su giàgaru sardu e su pastore fonnesu.
Su cane lebrerincu sardu – connotu finas comente cane curridore – s’agatat in sas pianas de Campidanu, Marmidda, Logudoro e Sarcidanu. Lestru, faghet meda a su matzone, a su sòlitu benit postu in mesu de sas berbeghes a cane pastore. Masedu e echilibradu, de mannària imbatet intre sos 59 e sos 70 cm a s’armu, pilu dae lìsiu a curtzu a pilu fitu meda e bi nd’at de tantas bentinas, bortas meda ispana, mèlina o ruja. Dae su 2011 sunt faghende unu tzensimentu: in 55 comunes sardos si bi nd’agatat prus de 300 pegos.
Su giàgaru sardu est unu cane de mossa lèbiu e agreste chi inoghe nch’est giai dae su tempus de sos nuraghes. Robustu, de murru curtzu e cun ogros piticos bidos de fronte, cun abbaidada agiomai de babbuinu, giughet pilu curtzu comente su de su porcabru, bentina perdigatza o làtina. Su pesu andat dae sos 30 a sos 45 chilos. Bardiadore, istringhet ligàmene forte cun sa famìllia ma no est adatu a apartamentu ne a istare cun àteros canes. Est istadu sarvadu in sos annos Otanta pro s’impignu de apassionados chi sunt andados peri sos sartos de Sardigna.
Su pastore fonnesu est su prus antigu: sa presèntzia in s’Ìsula est testimoniada giai 6.000 annos a como in repertos de su neolìticu. Fidele finas a morte, defensat su masone cun firmesa. Robustu e lestru, cun ogros in colore de ambra e abbaidada acutza bida de fronte, podet giùghere pilu longu o curtzu. Est ammìtidu a su Registru Suplementare Abertu de s’ENCI cun verìficas de reconnoschimentu abertas. No est cane pro totus: cheret una ghia chi si balanget s’aprètziu e su rispetu suo.
Gianfranca Piras
Faina fata cun s’agiudu de sa Regione Sardigna – IMPRENTAS 2025-2026 – L.R. 22/2018, art. 22.